JAROSŁAW CISZEK

Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości

Reżyseria: Michał Telega     Teatr: Teatr BARAKAH w Krakowie
Data publikacji: wtorek, 10.11.2026

Ocena:   7/10

Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości

W żydowskiej dzielnicy Krakowa, w dawnej łaźni rytualnej, w teatrze, którego nazwa oznacza po arabsku dar Boga (ale też błogosławieństwo lub esencja życia), postanowiono zainspirować się tematem wojny izraelsko-palestyńskiej, łącząc ją z klasycznym filmem Martina Scorsesego i powieścią Nikosa Kazantzakisa, na podstawie której film powstał. Spektakl pod tytułem "Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości" napisał i wyreżyserował Michał Telega.

Filmowy Jezus, którego gra Willem Dafoe, ma niewątpliwie boskie moce, ale też ludzkie słabości i zwątpienia. Zmaga się ze swoją naturą, próbując z jednej strony zrozumieć swą misję i posłannictwo, a z drugiej marząc o zwyczajnym życiu u boku kobiety. To właśnie tytułowe "ostatnie kuszenie" - pokusa zwyczajnego, rodzinnego życia. Film był uznawany za skandaliczny i obrazoburczy, wywoływał ogromne protesty i pikiety przed kinami, a w wielu krajach jego wyświetlanie była zakazane czy ograniczane. Nadrobiłem go dopiero teraz i pod względem filmowym jest to dzieło naprawdę znakomite. A religijnie... Jako człowiek wierzący nie poczułem się urażony, a kilka scen było dla mnie na tyle przejmujących, że wywołało sporo refleksji. Oczywiście rozumiem źródło kontrowersji, ale przez ostatnie 38 lat (tyle mija od premiery filmu) dzieł znacznie niższych lotów i wprost uderzających w to, w co wierzą katolicy, było tak wiele, że ten może jawić się na ich tle jako niemal ewangeliczny.

Także w spektaklu Teatru Barakah przedstawiono Jezusa w sposób głęboko ludzki, zachowując kolejne elementy biblijnej historii - spotkanie z Janem Chrzcicielem, relację z Marią Magdaleną (i erotyczną fascynację), powołanie apostołów, wskrzeszenie Łazarza, wreszcie Ostatnią Wieczerzę, Getsemani, sąd Piłata i Heroda, biczowanie i śmierć na krzyżu.

Bez dwóch zdań największym atutem spektaklu jest muzyka skomponowana przez Daniela Grupę, którą wykonują na żywo Karolina Chłostowska i Karolina Stasiowska. Altówkowo-wiolonczelowy duet dopełnia klasyczny śpiew. Wersety modlitewne i inne teksty wykonywane w językach Bliskiego Wschodu brzmią niezwykle. Spektakl ociera się wówczas o misterium, przenosząc nas w inne rejony rzeczywistego i nadprzyrodzonego świata. Każda jednak pochwała w tej recenzji ma niestety swój rewers i swoje ale... Tutaj "ale" dotyczy wielojęzycznych partii tekstowych, które - pomijając efektowne wokalizy - uważam za zupełnie zbędne, a w dodatku używane niekonsekwentnie (im dalej, tym pada ich mniej). Oprócz polskiego słyszymy aramejski, hebrajski, jidysz, angielski i francuski, ale niewiele wnoszą one do znaczenia spektaklu.

Zachwyca także plastyczna strona spektaklu (scenografia i kostiumy: Wojciech Miks), z rozwalonym fragmentem muru separacyjnego na Zachodnim Brzegu Jordanu i odwzorowanym graffiti Banksy'ego z Betlejem przedstawiającym gołębia pokoju w kamizelce kuloodpornej, z wymierzonym w niego celownikiem snajperskim. Piękne wrażenie robi gra świateł. Uzupełniają to projekcje znanych dzieł malarskich o tematyce biblijnej, na czele z "Wjazdem do Jerozolimy" Giotta di Bondone i "Ostatnią Wieczerzą" Leonarda da Vinci. Ma Michał Telega znakomite wyczucie operowania obrazem i budowania nastroju. Zapadają w pamięć dwie sceny: ta, w której wizerunek Jezusa wyświetla się na szacie grającego go aktora, oraz scena wskrzeszenia Łazarza, zbudowana wokół płomienia świecy. Kupuję nawet wizję głupawo roześmianego Heroda z ogromnym (naprawdę...) przyrodzeniem szorującym po ziemi, a także finałowy monolog i wiele innych wizji reżyserskich. Niestety, nie są one w stanie zrekompensować scenariuszowych niedostatków - braku fabularnej ciągłości, słabych powiązań między scenami i niedostatecznego rozwinięcia paraleli między biblijną historią a współczesnym konfliktem dziejącym się od lat na ziemi, po której dwa tysiące lat temu chodził Jezus. Owszem - wybrzmiewa pokusa ingerencji w historię, natychmiastowego rozwiązania konfliktu, ale zupełnie nie przemawiają do mnie angielskie komunikaty i opowieści o przekraczaniu granicy.

W tym spektaklowym barszczu pływa zdecydowanie za dużo grzybków, jak na półtorej godziny przedstawienia. Dość mocno momentami wybrzmiewa temat seksualnej fascynacji cierpieniem, co rzeczywiście jest dość ciekawym spojrzeniem, niestety także mało rozwiniętym (a momentami niepotrzebnie kontrowersyjnym, jak w scenie otwierającej spektakl). Mamy w spektaklu trzech Jezusów. Moment przechodzenia tej roli przez nakładanie ociekającej krwią korony z drutu kolczastego, która barwi na czerwono białe ubrania, to kolejny przepiękny obraz. Rozumiem zamysł, ale czy ta sztafeta cierpienia rzeczywiście wnosi do opowieści coś więcej niż efektowny obraz? To kolejny wątek, który w tym mocno konceptualnym projekcie zostaje zaledwie zasygnalizowany, a potem porzucony. Nie jest to niestety moja ulubiona teatralna forma - zdecydowanie wolę historie mocniej osadzone w fabule. Nie sposób jednak odmówić autorowi pomysłowości i umiejętności przyciągania uwagi. "Czy to rekonstrukcja, protest, performens czy prawdziwy człowiek?" - to zdanie pojawia się w treści spektaklu i gdyby zadać takie pytanie, odpowiedź musiałaby brzmieć: wszystko po trochu, a to niestety rzadko bywa rozwiązaniem satysfakcjonującym.

Powiedzmy nieco o aktorstwie tych trzech Jezusów. Najlepszy w tej roli jest Michał Nowicki. Jego Jezus jest delikatny, pełen wątpliwości, bliski. Aktor gra niezwykle subtelnie, ale w tej delikatności jest jakaś głęboko schowana charyzma (dobrze wywiązał się także z roli Piłata). Także Jezus w wykonaniu Moniki Kufel wypada przejmująco w finałowym monologu, w którym z fizjologiczną dosłownością opisuje szczegóły swojej męki (nieco gorzej aktorka wypadła wcześniej w roli Marii Magdaleny, którą pokazano dość stereotypowo). Niestety (znów ale...) zupełnie nie podobał mi się w roli Jezusa Paweł Kiedrowski - jego postać wypadła płasko, bez śladu niuansowania i magnetyzmu. Nieco lepiej aktor ten sprawdził się jako Judasz, najlepiej zaś w karykaturalnej roli Heroda. Obsadę uzupełniają Jacek Musiał i Linus Wdowiarz-Bilski. Korzystamy głównie z ich talentu wokalnego (ich niskie głosy brzmią niesamowicie), ale gdy wchodzą w większe czy mniejsze role aktorskie realizują je z pełnym oddaniem i tworzą pełnokrwiste postacie, co zasługuje na uznanie. Przy okazji warto pochwalić ruch sceniczny, który opracowała Martyna Dyląg. Trochę szkoda (znów ale...), że tak niewiele do zagrania ma Katarzyna Gierla, której obecność ograniczono niemal wyłącznie do śpiewu oraz pojawiania się w kilku scenach zbiorowych.

"A może nie warto za Was umierać?" - to pytanie spektaklowego Jezusa zostanie we mnie, jako poważna refleksja. Choć można mu zarzucić pewne niespójności, daje on jednak ogrom przestrzeni na wywołanie emocji oraz trochę przestrzeni na refleksję. To i tak sporo, a widzowie Barakah są przyzwyczajeni do spektakli artystycznych, będących pewnym wyzwaniem w odbiorze. Sprawdźcie, na ile będzie rezonował z Waszą estetyką i jakie w Was wywoła refleksje.

Ocena spektaklu: ⭐⭐⭐⭐⭐⭐⭐/10

Jeśli moja recenzja na coś Ci się przydała i cenisz sobie niezależny głos mówiący o teatrze z perspektywy zwykłego widza zapraszam do postawienia mi wirtualnej kawy klikając w link: https://buycoffee.to/kulturalnykonferansjer. Nawet kilka złotych stanowi dla mnie ogromną motywację i wsparcie. Zachęcam też do obserwowania moich profili na Facebooku, Instagramie oraz YouTube. Dziękuję, że tu jesteś! Do zobaczenia na teatralnych szlakach lub Twoim wydarzeniu, które mogę poprowadzić.


Recenzja wideo:


Galeria: